§10 Europa chrześciańska, 10 klasa

 Europa chrześciańska

WIDEO rozłam cerkwi

Wielka schizma wschodnia – rozłam w chrześcijaństwie na Kościół wschodni i zachodni. Za symboliczną datę tego wydarzenia przyjmuje się rok 1054.

Nie był to jednorazowy akt, lecz proces, który rozciągał się w szerokich ramach chronologicznych, trwający aż do XIII w. Wtedy wiele osób nie zdawało sobie sprawy z istnienia schizmy. Winą za jej powstanie obarcza się zarówno Rzym, jak i Konstantynopol.

Wielką schizmę poprzedziły dwie inne: schizma akacjańska (484–519) i schizma Focjusza (861–867).

Wielka schizma zachodnia – okres trwający od 1378 do 1417 roku, kiedy to brak zgody kardynałów, kierujących się głównie pobudkami politycznymi, powodował, że do tytułu głowy Kościoła katolickiego rościło sobie pretensje dwóch, a nawet trzech papieży jednocześnie.

wielka-schizma-wschodnia

Walka o dominium mundi (panowanie nad światem).

Henryk IV, który po swoich poprzednikach odziedziczył zupełnie inne wyobrażenie o porządku świata, przystąpił do kontrofensywy na zwołanym w 1076 roku synodzie biskupów niemieckich, na którym zakwestionował legalność wyboru Grzegorza VII na papieża. Ten w odpowiedzi rzucił klątwę na Henryka IV, co zwalniało jego poddanych z przysięgi wierności.

Dla opozycji stało się to hasłem do antykrólewskiego buntu, którego rozmiary zmusiły Henryka IV do odbycia pokuty i upokorzenia się przed majestatem Grzegorza VII. Wydarzenie to, do którego doszło w zamku Canossa w 1077 roku, okazało się momentem zwrotnym konfliktu. Nakłoniony przez swoje otoczenie papież zdjął z króla ekskomunikę, co ten wykorzystał do likwidacji buntu w Niemczech.

Spór rozgorzał z nową siłą, gdy Grzegorz VII wydał dekret zabraniający duchownym pod groźbą ekskomuniki przyjmowania inwestytury z rąk świeckich. Tym razem jednak z konfrontacji zwycięsko wyszedł Henryk IV, który doprowadził do obalenia Grzegorza VII. Na tron papieski wprowadził swojego stronnika, z rąk którego przyjął koronę cesarską.

Propozycja cesarza Henryka V, która polegała na rezygnacji przez niego z inwestytury na urzędy kościelne w zamian za rezygnację duchowieństwa z posiadanych przez nich posiadłości lennych, została odrzucona zdecydowanie przez większość duchownych.

W tej sytuacji rozstrzygający okazał się tak zwany konkordat zawarty w Wormacji w 1122 r. Przede wszystkim dokonano rozróżnienia między inwestyturą kościelną, polegającą na wprowadzeniu na urząd biskupi lub opacki, a inwestyturą świecką, polegającą na przekazaniu lennych posiadłości biskupstwa lub opactwa. Wyboru biskupów miało dokonywać kolegium kanoników, w skład którego mieli wchodzić członkowie kapituł katedralnych.

Kryzys Kościoła i niewola babilońska papiestwa

Kryzys, który dotknął świat feudalny w XIV w. nie ominął Kościoła, który również zaczął odczuwać skutki załamania gospodarczego. Piętrzącym się trudnościom finansowym towarzyszył  kryzys polityczny, moralny i teologiczny. Pierwsze poważne oznaki załamania się pozycji papiestwa wystąpiły podczas sporu papieża Bonifacego VIII z królem francuskim Filipem IV Pięknym. Papież zabronił duchowieństwu płacenia jakichkolwiek podatków na rzecz monarchii, a król zakazał wywożenia kruszców z kraju, co uniemożliwiało papiestwu ściąganie danin. Jednocześnie Bonifacy VIII, stając na stanowisku skrajnie teokratycznym, ożywił spór o wzajemne relacje między władzą świecką a duchowną.  W tej sytuacji Filip IV odwołał się do Stanów Generalnych i uzyskał ich akceptację dla swojej antypapieskiej polityki, prowadzonej pod hasłami walki o zachowanie zagrożonej przez Kościół suwerenności kraju. Tym razem konfrontację wygrał król. Bonifacy został aresztowany w 1303 r. i wkrótce zmarł.

Następca Bonifacego – Klemens V objął tron papieski w wyjątkowo niesprzyjających okolicznościach. We Włoszech wybuchło powstanie chłopskie, które zmusiło papieża do opuszczenia Rzymu i zamieszkania w Awinionie. Likwidacja zakonu templariuszy, której celem było zagarnięcie majątku zakonnego, oraz śmierć skazanych pod zarzutem herezji dostojników zakonnych, były świadectwem słabnącej pozycji papiestwa wobec króla Francji. Kolejni papieże awiniońscy coraz bardziej zaniedbywali interesy Kościoła na rzecz interesów Francji, czego świadectwem była wyraźna przewaga liczebna kardynałów francuskich.

Okres niewoli awiniońskiej kojarzy się z głębokim kryzysem Kościoła. Doprowadzonemu do skrajności fiskalizmowi kurii papieskiej towarzyszył nepotyzm, czyli popieranie członków rodziny na stanowiska kościelne, oraz symonia, czyli zwyczaj kupowania godności i związanych z nimi beneficjów. Coraz częściej hierarchowie Kościoła ograniczali swoją działalność do eksploatowania beneficjów i uprawiania polityki, obowiązki duszpasterskie zlecając zastępcom. Powszechne zgorszenie wywoływało zarobkowanie na sprzedaży relikwii i odpustów. Papiestwo było oskarżane o spowodowanie gniewu Bożego, który objawił się klęskami elementarnymi, a zwłaszcza „czarną śmiercią”.

Niewola awiniońska papieży (1309–1377, również: babilońska niewola papieży) – okres rezydowania papieży w Awinionie.

WIDEO WSZ

Wielka schizma i ruch soborowy

Coraz silniejsze naciski wiernych spowodowały, że Urban VI w 1378 r. zdecydował się wrócić do Rzymu. Uwikłał się jednak w konflikt z kardynałami, którzy uznali jego wybór za nieważny i powołali nowego papieża – Klemensa VII, który osiadł w Awinionie. Urban nie zamierzał jednak rezygnować z godności, co doprowadziło do tzw. wielkiej schizmy, która trwała do 1415 r. W jej wyniku Kościół podzielił się na dwie obediencje – rzymską i awiniońską. Bezpardonowa walka między nimi doprowadziła do załamania się autorytetu papiestwa i rozkładu scentralizowanej i hierarchicznej struktury Kościoła.

Załamanie się autorytetu oficjalnego Kościoła spowodowało, że na popularności zyskiwały oddolne, ludowe ruchy religijne. Mnożyły się bractwa i zgromadzenia, którymi z łatwością manipulowali przypadkowi kaznodzieje, siejąc zamęt i nienawiść w stosunku do wszelkiego rodzaju mniejszości, a zwłaszcza Żydów i trędowatych. Zagrożeni zarazą, głodem i wojnami, ludzie w poczuciu bezsilności popadali z łatwością w histerię religijną. Szczególnie częstym widokiem  stali się biczownicy, którzy ufali, że zbiorowymi aktami pokuty odwrócą gniew Boży.

Innocenty III – papież od 8 stycznia 1198 do 16 lipca 1216.

Uważany za jednego z najwybitniejszych i najpotężniejszych pod względem władzy politycznej papieży.

Wyznawał teokratyczny pogląd, zgodnie z którym, będąc namiestnikiem i wikariuszem Chrystusa na ziemi^[, stoi między Bogiem a ludźmi, władając całym światem. Kolegium kardynalskie było dla niego zastępem lewitów, mając swój udział w najwyższej władzy w Kościele.